Masz na liście to-do wiele rzeczy, które chcesz zrobić – prywatnych, zawodowych. Wiesz, że są ważne, a mimo to ciągle odkładasz je na później. Z czasem zaczynasz się zastanawiać, czy to nie kwestia braku dyscypliny albo… lenistwa. Jednak prokrastynacja rzadko ma cokolwiek wspólnego z lenistwem. To efekt konkretnych mechanizmów psychologicznych, które działają w Twojej głowie, często poza Twoją świadomością. W tym artykule pokażę Ci 4 z nich i wyjaśnię, jak możesz zacząć działać, nawet jeśli nie czujesz się gotowa/gotowy.
„Ja po prostu jestem leniwa.” To zdanie regularnie słyszę od uczestników na szkoleniach z prokrastynacji lub zarządzania sobą w czasie. I za każdym razem wiem, że to nieprawda. Osoby, które to mówią, bardzo często: mają ambitne cele, chcą się rozwijać i wiedzą, co powinny zrobić, ale pomimo tego… nie zaczynają. Wtedy najłatwiej przykleić sobie etykietę w stylu: „jestem leniwa” czy „brakuje mi dyscypliny”. Tylko że to jest ogromne uproszczenie, bo prokrastynacja nie ma wiele wspólnego z lenistwem. Prokrastynacja jest mechanizmem psychologicznym, a właściwie zbiorem kilku mechanizmów, które sprawiają, że Twój mózg wybiera chwilową ulgę zamiast działania. Właśnie o tym, bardzo trafnie i praktycznie pisze Jon Prince w swojej książce “Zacznij, zanim będziesz gotowy”.
Poniżej znajdziesz 4 najważniejsze mechanizmy, które stoją za odkładaniem wszystkiego na później. Jeśli je zrozumiesz, przestaniesz walczyć ze sobą i …zaczniesz działać. Nawet (albo zwłaszcza!), jeśli nie czujesz się gotowa/gotowy.
Mechanizm #1. Nie uciekasz od zadania — uciekasz od emocji
Wyobraź sobie taką sytuację: masz ważne zadanie do zrobienia. Siadasz do niego, otwierasz laptopa, bierzesz notes i już po chwili… sprawdzasz telefon, robisz trzecią kawę lub “przypomina Ci się”, że miałaś/eś pozamiatać… pustynię.
Problemem nie jest samo zadanie, ale to, co czujesz w związku z jego wykonaniem. Często w takiej sytuacji w głowie pojawia się: lęk przed oceną, obawa przed porażką lub strach przed błędami. Twój mózg na gorąco nie analizuje długoterminowych konsekwencji tego, czy dane zadanie wykonasz, czy nie. On reaguje na to, co czujesz tu i teraz (a często to są właśnie wspomniane obawy). Mózg lubi komfort i bezpieczeństwo, więc będzie próbował Cię od tego zadania odciągnąć.
✅ Co możesz zrobić?
Zamiast zmuszać się do działania i walczyć ze sobą, zatrzymaj się i zapytaj: „Czego ja teraz próbuję uniknąć?” Nazwij to. Już samo nazwanie i zauważenie tych obaw może im “odebrać” moc trzymania Cię w szachu. A potem zrób drugi krok: zmniejsz próg wejścia do danego zadania. Zamiast planować, że zrobisz wszystko, daj sobie tylko 5 minut, np. z minutnikiem. Gdy już ruszysz, o wiele łatwiej się w tym ruchu utrzymać.
Mechanizm #2. Czekasz, aż będziesz gotowa/gotowy
To jeden z najbardziej podstępnych mechanizmów, bo brzmi rozsądnie. Często widać go w takich pojawiających się myślach jak:
„Jeszcze się przygotuję.”, „Zacznę, jak będę mieć więcej czasu.” „To nie jest dobry moment.” Przez chwilę naprawdę wierzysz, że to ma sens, ale jeśli przyjrzysz się temu bliżej, to okazuje się, że takie “dobre momenty” nigdy same nie nadchodzą, a przygotowywać się można i całą wieczność. Te myśli to iluzja gotowości, która jest błędnym przekonaniem. Jeśli myślisz, że magicznie spłynie na Ciebie uczucie gotowości, to noigdy go nie dośwoiadczysz, bo gotowość nie jest uczuciem, które pojawia się przed działaniem.
Gotowość pojawia się w trakcie działania. Gotowość to decyzja, że DZIAŁAM, nawet jeśli warunki nie są idealne.
To jedna z kluczowych idei książki Prince’a i jedna z moich ulubionych. Można też ją odsumować cytatem: “Bój się i rób”.
✅ Co możesz zrobić?
Zamiast planować „idealny start”, zaplanuj eksperyment, czyli coś, co nie musi wyjść idealnie – ma Ci jedynie dostarczyć informacji i wniosków. Zobacz na przykładzie, jak może wyglądać taki eksperyment.
Zamiast stawiać przed sobą przytłaczający i ogólny cel: “chcę poznać nowych ludzi”, ustal eksperyment, np. przez 7 dni zagadaj do 1 nowej osoby dziennie i zobacz, co się stanie. Dzieki takiemu podejściu zamieniasz presję w ciekawość efektów eksperymentu, a Twoja blokada nie jest tak silna, bo przecież to tyllko test, próba, zamoczenie paluszka w wodzie, żeby wyczuć temperaturę.
Mechanizm #3. Twój mózg nagradza… ucieczkę
Nawet jeśli zaczniesz działać, może być tak, że nie potrwa to długo. Na hpryzoncie pojawia się coś znajomego, atrakcyjnego i łatwiejszego, np. sprawdzenie powiadomienia, bo właśnie ktoś skomentował Twoje zdjęcie na Instagramie! Zanim się obejrzysz, mija Ci 30 minut na scrollowaniu. To nie oznacza, że masz “słabą” silną wolę, a raczej jest wyuczonym mechanizmem, który Twój mózg zapamiętał i z chęcią wdraża: dyskomfort → ucieczka → ulga. Twój mózg (w przeciwieństwie do Ciebie) jest leniuszkiem i woli się nie męczyć, tylko dostać nagrodę oraz ulgę tu i teraz, bez czekania.
✅ Co możesz zrobić?
Nie walcz z potrzebą nagrody, którą ma Twój mózg. Wykorzystaj tę nagrodę, żeby zachęcić swój mózg (i siebie) do działania. Odwlecz delikatnie nagrodę w czasie. Możesz to zrobić za pomocą tych 3 kroków:
- Ustaw blok pracy, np. na 25 minut
- Zapisz na kartce, jaką nagrodę dasz sobie po zakończeniu tego bloku pracy
- (opcjonalnie) Usuń rozpraszacze z zasięgu wzroku
Taki protokół działa, bo uczysz w ten sposób swój mózg nowe]go nawyku działania, wciąż dbasz o to, żeby pojawiła się nagroda, a samo działanie i pracę zaczniesz kojarzyć z czymś przyjemnym.
Warto jednak dawać sobie nagrodę w sposób losowy i nieregularny, tzn. nie zawsze.
Mechanizm #4. Wzmacniasz w sobie tożsamość osoby, która odkłada
Ten ostatni mechanizm jest najbardziej podstępny, bo działa najciszej… i najgłębiej – dotyka naszej tożsamości i naszego obrazu siebie. Jeśli myślisz o sobie i ciągle powtarzasz: “jestem królową prokrastynacji” albo “prokrastynacja to moje drugie imię”, …to Twój mózg będzie dążył do spójności, czyli do potwierdzenia tych słów w działaniu. Etykiety, które sobie nadajesz, wpływają na Twoje zachowania. A tymi zachowaniami (np. gdy kolejny raz prokrastynujesz) potwierdzasz sobie uprzednio nadanę etykietę, tkwisz więc w błędnym kole, które sam/a napędzasz.
✅ Co możesz zrobić?
Po pierwsze: przestań wzmacniać etykietę i nie powtrzaj sobie, jakim to mistrzem prokrastynacji jesteś. Gdy takie słowa zaczynają wychodzić z Twoich ust – przerwij mówienie. Gdy zaczynasz tak myśleć, podyskutuj z tą myślą. Pamiętaj, że nie jesteśmy swoimi myślami, ale te myśli mogą mieć kolosalny wpływ na nasze działania.
Po drugie:zacznij budować nową etykietę, np. osoby, która działa z rzeczami, które są ważne. Możesz to robić nie poprzez afirmacje (chociaż na pewno nie zaszkodzą!), ale poprzez działania, czyli codzienne, regularne głosowania na nową etykietę, nową tożsamość. Każdy mały zaliczony kroczek to dowód dla Ciebie, że potrafisz działać, gdy tego chcesz i gdy jest to dla Ciebie ważne.
Co wynika z książki “Zacznij, zanim będziesz gotowy”?
Największa wartość z książki “Zacznij, zanim będziesz gotowy” nie polega na tym, że daje „techniki”. Chociaż one są superprzydatne w momentach, gdy zżera Cię perfekcjonizm, prokrastynacja czy syndrom oszusta.
Moja ulubiona lekcja z książki to zmiana myślenia. Z przekonania “muszę być gotowa/y, żeby zacząć” na świadomość, że gotowość jest decyzją i pojawia się, kiedy jesteś w ruchu.
Jeśli chcesz taką zmianę w myśleniu u siebie zapoczątkować, sięgnij po książkę Jona Prince`a, a będziesz zaczynać różne rzeczy i inicjatywy, nawet jeśli nie będziesz czuć tej gotowości.
________________________________________________
Za współpracę przy tej książce dziekuję Wydawnictwu Feeria
